نتيجهء آن تغيير ترتيب سفرهاى عهد قديم بر حسب زمان تأليف آنها بوده است ، به طورى كه كتب انبيا [ بنوئيم ] و كتب تاريخ [ كتوبيم ] كه اعتقاد بر آن است آخرين چيز بوده كه در روزگار اسارت بابلى ( 586 - 538 ق . م . ) نوشته شده بودند ، قبل از تورات ، قرار گرفتند . آنچه آمد ، ادعاهاى محقّقى مسلمان كه به تعصّب عليه « عهد قديم » متهم باشد ، نيست بلكه نتيجهء پژوهشهاى طولانى و دشوار دانشمند آلمانى ، جوليوس و لهوزن مىباشد « 1 » . بنابراين ، آنچه ذكر شد با تدوين قرآن كه ثبت و ضبط آن در پى نزول وحى در صحيفه‌ها و سينه‌ها شكل گرفته ، چه نسبتى مىتواند داشته باشد ؟ چه نسبتى بين آن و بين روند ثبت و ضبط قرآن در روزگار ابوبكر و عثمان وجود دارد ؟ روند ثبتى كه بر امانت نقل ، درستى بيان و سلامت روش علمى تأكيد مىنمايد ( 40 ) . 2 - دليل دوم طبرسى آن است كه كيفيّت گردآورى قرآن عادتا مستلزم وقوع تغيير و تحريف در آن است . علامه مجلسى در مرآة العقول با اشاره به اين مطلب مىگويد : « عقل حكم مىكند كه وقتى قرآن به صورت پراكنده نزد مردم باشد و غير معصوم به گردآورى آن نپردازد ، عادتا گردآورى آن كاملا مطابق با واقع نخواهد بود ، آن گاه طبرسى مىگويد : آرى ! در حضور پيامبر [ ص ] نسخه‌اى پراكنده در صحيفه‌ها و حرير و كاغذها جمع‌آورى شده بود كه على [ ع ] آن را به ارث برد . . . « 2 » عقلى كه از بند تعصب آزاد باشد ، مىبيند كه اين قرآن كنونى كه صحابه به همراه على [ ع ] آن را جمع‌آورى كردند و همگى به آن اعتماد داشته و كمال و درستى ثبت و ضبط آن را پذيرفته بودند غير ممكن است كه در يك حرف آن تحريف رخ داده باشد ؛ چون بر درستى هر حرف آن اجماع صورت گرفته است و امّت اسلام - عقلا و اصطلاحا - بر گرد گمراهى جمع نمىگردند ( 41 ) قبلا دربارهء شيوهء گردآورى و ثبت قرآن در مصاحف و روش رسمى ، دشوار و پروسواس كسانى كه به اين مهم پرداختند ، سخن گفته‌ايم . اين عقل ، همچنين در برابر اخبار آمده دربارهء مصحف على [ ع ] متحير مىماند كه چه

--> ( 1 ) julius wellhausen ، moscati : die altsemitischem kulturen ، p . 140 - 141 . ( 2 ) النورى ، فصل الخطاب ، ص 73 [ محمد باقر المجلسى ، مرآة العقول ، ج 3 ، ص 31 ] .